การตรวจหาหินปูนในหลอดเลือดหัวใจ CT Calcium Score
โปรแกรมคัดกรองหัวใจและหลอดเลือด
โปรแกรมคัดกรองหัวใจแ […]
เพราะหัวใจต้องการคนดูแล
การดูแลหัวใจให้แข็งแ […]
มะเร็งปอด: รู้ก่อน ตรวจเร็ว เพิ่มโอกาสรักษาหาย
มะเร็งปอด: รู้ก่อน ตรวจเร็ว เพิ่มโอกาสรักษาหาย
นพ.พิภู ถาวรชีวิน
อายุรแพทย์ โรคปอด
ใครบ้างที่ควรตรวจคัดกรอง?
การตรวจ Low-dose CT chest แนะนำในกลุ่มเสี่ยง โดยเฉพาะผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป และมีประวัติสูบบุหรี่ถึงเกณฑ์ที่แพทย์ประเมินว่าเสี่ยงต่อมะเร็งปอด นอกจากนี้ ผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงร่วมก็อาจได้รับประโยชน์จากการตรวจคัดกรองเช่นกัน ได้แก่
- มีประวัติคนในครอบครัวเป็นมะเร็งปอด
- เป็นโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง (COPD)
- เป็นโรคพังผืดในปอด
- เคยสัมผัสควันบุหรี่หรือมลพิษทางอากาศเป็นเวลานาน
ประโยชน์ของการตรวจคัดกรอง
การตรวจพบมะเร็งปอดในระยะเริ่มต้นช่วยเพิ่มโอกาสรักษาให้หายขาดได้สูงขึ้น ผู้ป่วยบางรายสามารถรักษาด้วยการผ่าตัดหรือการรักษาเฉพาะจุด โดยไม่จำเป็นต้องใช้เคมีบำบัดหรือยาราคาแพงในระยะลุกลาม อีกทั้งยังช่วยลดอัตราการเสียชีวิตจากมะเร็งปอดได้อย่างมีนัยสำคัญ
สิ่งสำคัญที่ควรรู้
การตรวจคัดกรองไม่ใช่การตรวจสำหรับทุกคน ควรได้รับการประเมินความเสี่ยงโดยแพทย์ก่อน เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดและหลีกเลี่ยงการตรวจที่ไม่จำเป็น หากผลตรวจพบความผิดปกติ แพทย์จะเป็นผู้พิจารณาการติดตาม ตรวจเพิ่มเติม หรือวางแผนการรักษาที่เหมาะสมต่อไป
มะเร็งปอดไม่ใช่โรคไกลตัว โดยเฉพาะในผู้ที่มีความเสี่ยง การรู้เท่าทันและเข้ารับการตรวจคัดกรองอย่างเหมาะสม คือก้าวสำคัญในการป้องกันและลดความรุนแรงของโรค หากคุณหรือคนใกล้ชิดอยู่ในกลุ่มเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับคำแนะนำในการตรวจคัดกรองมะเร็งปอดอย่างเหมาะสม
บทความ
หัวใจเต้นผิดจังหวะ : ภัยเงียบที่ควรรู้ไว้
หัวใจเต้นผิดจังหวะ : ภัยเงียบที่ควรรู้ไว้
นพ.สนัฐชา อาภาคัพภะกุล
อายุรแพทย์ โรคหัวใจ
หัวใจเต้นผิดจังหวะ คืออะไร ?
หัวใจเต้นผิดจังหวะ คือ ภาวะที่อัตราการเต้นของหัวใจไม่เป็นไปตามปกติ ไม่ว่าจะเต้นเร็วเกินไป (Tachycardia) ช้าเกินไป (Bradycardia) หรือเต้นไม่สม่ำเสมอ ซึ่งเกิดจากความผิดปกติของระบบไฟฟ้าที่ควบคุมการเต้นของหัวใจ (Electrical System) โดยปกติ หัวใจผู้ใหญ่จะเต้นด้วยอัตราประมาณ 60-100 ครั้งต่อนาทีขณะพัก
ประเภทของภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ มีอะไรบ้าง ?
ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะสามารถแบ่งออกเป็นประเภทหลักๆ ตามอัตราการเต้นของหัวใจและตำแหน่งที่เกิดความผิดปกติ
- ภาวะหัวใจเต้นเร็วเกินไป (Tachycardia)
- หัวใจห้องบนเต้นพลิ้ว (Atrial Fibrillation - AF) : เป็นชนิดที่พบได้บ่อยที่สุด หัวใจห้องบนจะเต้นเร็วและไม่เป็นระเบียบ ทำให้เลือดไหลเวียนไม่ดี และเสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือด
- หัวใจห้องบนเต้นเร็วผิดปกติ (Supraventricular Tachycardia - SVT) : การเต้นเร็วผิดปกติที่เริ่มต้นจากหัวใจห้องบนหรือรอยต่อระหว่างห้องบนและห้องล่าง
- หัวใจห้องล่างเต้นเร็วผิดปกติ (Ventricular Tachycardia - VT) : เป็นภาวะที่อันตราย อาจนำไปสู่ภาวะหัวใจหยุดเต้นได้
- หัวใจห้องล่างสั่นพลิ้ว (Ventricular Fibrillation - VF) : เป็นภาวะฉุกเฉิน หัวใจห้องล่างสั่นอย่างรวดเร็วและไร้ประสิทธิภาพ ไม่สามารถสูบฉีดเลือดได้ ต้องได้รับการกระตุ้นหัวใจด้วยไฟฟ้าทันที
- ภาวะหัวใจเต้นช้าเกินไป (Bradycardia) : อัตราการเต้นของหัวใจน้อยกว่า 60 ครั้งต่อนาที มักเกิดจากความผิดปกติของตัวสร้างสัญญาณไฟฟ้า (Sinoatrial Node) หรือการนำสัญญาณไฟฟ้าที่ถูกบล็อก
- ภาวะหัวใจเต้นไม่สม่ำเสมอ (Premature or Ectopic Beats) : เกิดจากมีจังหวะการเต้นของหัวใจที่มาเร็วกว่าปกติเป็นครั้งคราว เช่น หัวใจเต้นก่อนกำหนดจากห้องบน (Premature Atrial Contractions - PACs) หรือจากห้องล่าง (Premature Ventricular Contractions - PVCs) มักไม่เป็นอันตรายหากไม่ได้เกิดบ่อยจนเกินไป
หัวใจเต้นผิดจังหวะ คืออะไร ?
หัวใจเต้นผิดจังหวะ คือ ภาวะที่อัตราการเต้นของหัวใจไม่เป็นไปตามปกติ ไม่ว่าจะเต้นเร็วเกินไป (Tachycardia) ช้าเกินไป (Bradycardia) หรือเต้นไม่สม่ำเสมอ ซึ่งเกิดจากความผิดปกติของระบบไฟฟ้าที่ควบคุมการเต้นของหัวใจ (Electrical System) โดยปกติ หัวใจผู้ใหญ่จะเต้นด้วยอัตราประมาณ 60-100 ครั้งต่อนาทีขณะพัก
ประเภทของภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ มีอะไรบ้าง ?
ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะสามารถแบ่งออกเป็นประเภทหลักๆ ตามอัตราการเต้นของหัวใจและตำแหน่งที่เกิดความผิดปกติ
- ภาวะหัวใจเต้นเร็วเกินไป (Tachycardia)
- หัวใจห้องบนเต้นพลิ้ว (Atrial Fibrillation - AF) : เป็นชนิดที่พบได้บ่อยที่สุด หัวใจห้องบนจะเต้นเร็วและไม่เป็นระเบียบ ทำให้เลือดไหลเวียนไม่ดี และเสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือด
- หัวใจห้องบนเต้นเร็วผิดปกติ (Supraventricular Tachycardia - SVT) : การเต้นเร็วผิดปกติที่เริ่มต้นจากหัวใจห้องบนหรือรอยต่อระหว่างห้องบนและห้องล่าง
- หัวใจห้องล่างเต้นเร็วผิดปกติ (Ventricular Tachycardia - VT) : เป็นภาวะที่อันตราย อาจนำไปสู่ภาวะหัวใจหยุดเต้นได้
- หัวใจห้องล่างสั่นพลิ้ว (Ventricular Fibrillation - VF) : เป็นภาวะฉุกเฉิน หัวใจห้องล่างสั่นอย่างรวดเร็วและไร้ประสิทธิภาพ ไม่สามารถสูบฉีดเลือดได้ ต้องได้รับการกระตุ้นหัวใจด้วยไฟฟ้าทันที
- ภาวะหัวใจเต้นช้าเกินไป (Bradycardia)อัตราการเต้นของหัวใจน้อยกว่า 60 ครั้งต่อนาที มักเกิดจากความผิดปกติของตัวสร้างสัญญาณไฟฟ้า (Sinoatrial Node) หรือการนำสัญญาณไฟฟ้าที่ถูกบล็อก
- ภาวะหัวใจเต้นไม่สม่ำเสมอ (Premature or Ectopic Beats)เกิดจากมีจังหวะการเต้นของหัวใจที่มาเร็วกว่าปกติเป็นครั้งคราว เช่น หัวใจเต้นก่อนกำหนดจากห้องบน (Premature Atrial Contractions - PACs) หรือจากห้องล่าง (Premature Ventricular Contractions - PVCs) มักไม่เป็นอันตรายหากไม่ได้เกิดบ่อยจนเกินไป
สาเหตุหัวใจเต้นผิดจังหวะคืออะไร ?
ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะมีสาเหตุได้หลากหลาย ทั้งจากปัจจัยทางโครงสร้างหัวใจ และปัจจัยกระตุ้นภายนอก
- โรคหัวใจและหลอดเลือด : เช่น โรคหลอดเลือดหัวใจตีบ, หัวใจขาดเลือด, กล้ามเนื้อหัวใจตาย, ความดันโลหิตสูง, ภาวะหัวใจล้มเหลว
- ความผิดปกติแต่กำเนิด : เช่น มีเส้นทางไฟฟ้าพิเศษในหัวใจ (เช่น กลุ่มอาการวูลฟ์-พาร์กินสัน-ไวท์)
- ปัจจัยกระตุ้น : การดื่มเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนมากเกินไป, การดื่มแอลกอฮอล์, การใช้สารเสพติด, ความเครียด, การพักผ่อนไม่เพียงพอ
- ความผิดปกติของต่อมไร้ท่อ : เช่น ภาวะไทรอยด์เป็นพิษ
- การเสียสมดุลของเกลือแร่ : เช่น โพแทสเซียมหรือแมกนีเซียมในเลือดผิดปกติ
- ผลข้างเคียงจากยาบางชนิด
- อายุที่เพิ่มขึ้น : โครงสร้างและระบบไฟฟ้าของหัวใจจะเสื่อมลงตามวัย
อาการหัวใจเต้นผิดจังหวะเป็นอย่างไร ?
อาการอาจแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล และบางรายอาจไม่มีอาการเลยก็ได้ แต่โดยทั่วไปมักมีอาการดังนี้
- ใจสั่น (Palpitations) : รู้สึกเหมือนหัวใจเต้นแรง, เต้นเร็ว, หรือเต้นผิดจังหวะ อาจรู้สึกเหมือนหัวใจเต้นข้ามจังหวะหรือวูบ
- เหนื่อยง่าย/อ่อนเพลีย : โดยเฉพาะเวลาออกแรง
- หน้ามืด/เป็นลม : เกิดจากหัวใจสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงสมองได้ไม่เพียงพอ
- เจ็บหน้าอก : โดยเฉพาะในผู้ที่มีโรคหัวใจอื่นร่วมด้วย
- หายใจลำบาก/หอบ
- เวียนศีรษะ
คำเตือน
หากมีอาการใจสั่นร่วมกับเจ็บหน้าอกมาก หน้ามืด เป็นลม หมดสติ ควรไปพบแพทย์ทันที เพราะอาจเป็นสัญญาณของภาวะอันตรายถึงชีวิต
วิธีป้องกันโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะทำได้อย่างไร ?
การป้องกันโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะทำได้โดยการจัดการกับปัจจัยเสี่ยงและรักษาสุขภาพหัวใจโดยรวมให้แข็งแรง
- ควบคุมโรคประจำตัว : ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด (สำหรับผู้เป็นเบาหวาน), ความดันโลหิต, และไขมันในเลือด ให้อยู่ในเกณฑ์ปกติอย่างสม่ำเสมอ
- งดและลดสิ่งกระตุ้น : งดสูบบุหรี่, จำกัดปริมาณคาเฟอีนและเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
- รักษาน้ำหนักตัวให้เหมาะสม : ควบคุมอาหารและออกกำลังกายเป็นประจำ เพื่อป้องกันโรคอ้วน
- ออกกำลังกายสม่ำเสมอ : ควรออกกำลังกายแบบแอโรบิกอย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ (ปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มโปรแกรมออกกำลังกาย)
- จัดการความเครียด : ฝึกผ่อนคลาย, ทำสมาธิ, หรือหางานอดิเรก เพื่อลดความเครียด
- พักผ่อนให้เพียงพอ : นอนหลับให้ได้ 7-8 ชั่วโมงต่อวัน
- ตรวจสุขภาพหัวใจเป็นประจำ : โดยเฉพาะผู้ที่มีความเสี่ยงสูง หรือมีประวัติครอบครัวเป็นโรคหัวใจ
บทความ
รู้ทันเชื้อ Salmonella แม้ไม่มีอาการ
รู้ทันเชื้อ Salmonella แม้ไม่มีอาการ
สาเหตุหลักของการได้รับเชื้อ
- การบริโภคอาหารหรือน้ำที่ปนเปื้อน: เป็นเส้นทางหลักของการติดเชื้อ Salmonella ซึ่งแบคทีเรียมักจะอาศัยอยู่ในลำไส้ของคน สัตว์ และนก การติดต่อไปสู่คนมักผ่านการปนเปื้อนของอุจจาระในอาหารหรือน้ำดื่ม
- อาหารที่ปนเปื้อนบ่อยในไทย:
- เนื้อสัตว์ปีก เนื้อหมู เนื้อวัว และไข่ที่ไม่ปรุงสุก: เนื้อสัตว์เหล่านี้อาจมีการปนเปื้อนระหว่างกระบวนการชำแหละหรือแปรรูป แม้แต่ในไข่ไก่ที่ดูสะอาด เชื้อก็อาจปนเปื้อนอยู่ภายในได้หากแม่ไก่ติดเชื้อ
- อาหารริมบาทวิถี (Street Food): รายงานการวิจัยพบว่ามีโอกาสพบการปนเปื้อนเชื้อ Salmonella ในอาหารริมบาทวิถีได้ โดยเฉพาะอาหารดิบหรืออาหารที่มีส่วนประกอบของอาหารดิบที่เตรียมหรือปรุงในสภาพแวดล้อมที่ไม่ถูกสุขลักษณะ
- ผักและผลไม้: สามารถปนเปื้อนได้หากมีการใช้น้ำที่ไม่สะอาดในการล้างหรือชลประทาน
- นมและผลิตภัณฑ์จากนมที่ไม่ผ่านการพาสเจอร์ไรส์: กระบวนการพาสเจอร์ไรส์ช่วยฆ่าเชื้อแบคทีเรียที่เป็นอันตราย ซึ่งรวมถึง Salmonella ด้วย
- สุขอนามัยที่ไม่ดีพอ:
- การเตรียมอาหารที่ไม่เหมาะสม: การใช้เขียงหรืออุปกรณ์ร่วมกันระหว่างอาหารดิบกับอาหารสุกโดยไม่มีการล้างทำความสะอาดอย่างเพียงพอ ทำให้เกิดการปนเปื้อนข้ามได้ง่าย
- การไม่ล้างมือ: การไม่ล้างมือด้วยสบู่ให้สะอาดหลังเข้าห้องน้ำ หลังสัมผัสสัตว์ หรือก่อนเตรียมอาหาร สามารถนำเชื้อเข้าสู่ร่างกายได้
เหตุผลที่ไม่แนะนำให้ใช้ยาปฏิชีวนะ
- หายได้เองตามธรรมชาติ: ในผู้ที่มีสุขภาพแข็งแรง ภูมิคุ้มกันของร่างกายมักจะสามารถกำจัดเชื้อออกจากร่างกายได้เองภายในไม่กี่วันถึงหนึ่งสัปดาห์
- อาจทำให้อาการหายช้าลง: การให้ยาปฏิชีวนะในกรณีที่ไม่จำเป็น (โดยเฉพาะในโรคกระเพาะและลำไส้อักเสบจากเชื้อ Salmonella ชนิดที่ไม่ใช่ไทฟอยด์) อาจไปรบกวนสมดุลของแบคทีเรียดีในลำไส้ และอาจ ยืดระยะเวลาการเป็นพาหะ ออกไปได้
- เสี่ยงต่อเชื้อดื้อยา: การใช้ยาปฏิชีวนะโดยไม่จำเป็นเป็นการเพิ่มความเสี่ยงของการเกิดเชื้อดื้อยา ซึ่งเป็นปัญหาสำคัญในทางการแพทย์
ข้อยกเว้นที่อาจจำเป็นต้องรักษา
มีบางกรณีที่แพทย์อาจพิจารณาให้ยาปฏิชีวนะ แม้จะไม่มีอาการชัดเจน โดยเฉพาะในกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูง หรือมีเหตุผลทางสาธารณสุข
- กลุ่มเสี่ยงสูง:
- ทารกอายุน้อยกว่า 3 เดือน
- ผู้สูงอายุ
- ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น ผู้ติดเชื้อเอชไอวี ผู้ป่วยมะเร็งที่ได้รับเคมีบำบัด
- ผู้ที่มีโรคประจำตัวเรื้อรัง เช่น โรคเบาหวานรุนแรง
- ผู้ประกอบอาหาร (Food Handlers) หรือบุคลากรทางการแพทย์: ในบางกรณี หากตรวจพบว่าเป็นพาหะเรื้อรัง (มักเป็น Salmonella Typhi ที่ทำให้เกิดไข้ไทฟอยด์) อาจจำเป็นต้องให้การรักษาเพื่อกำจัดเชื้อให้หมดไป เพื่อป้องกันการแพร่กระจายเชื้อไปสู่ผู้อื่นในวงกว้าง
คำแนะนำสำหรับผู้เป็นพาหะแบบไม่มีอาการ
สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการป้องกันการแพร่เชื้อไปสู่ผู้อื่น
- ล้างมือให้สะอาด: ล้างมือด้วยสบู่ทุกครั้งหลังใช้ห้องน้ำและก่อนเตรียมอาหารหรือรับประทานอาหาร
- สุขอนามัยในครัว: แยกเขียงและอุปกรณ์สำหรับอาหารดิบและอาหารสุก และปรุงอาหารให้สุกทั่วถึง
- การจัดการอุจจาระ: ดูแลสุขภัณฑ์ให้สะอาดและถูกสุขลักษณะ
นายแพทย์ณัฐพงศ์ วิบูลย์ศิริชัย
อายุรกรรมโรคระบบการหายใจและภาวะวิกฤตโรคระบบการหายใจ
บทความ
การติดเชื้อนิวโมคอคคัส (ปอดอักเสบ)
การติดเชื้อนิวโมคอคคัส
Pneumoccocal Disease
การติดเชื้อนิวโมคอคคัส
Pneumoccocal Disease
เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียนิวโมคอคคัส (Streptococcus pneumoniae) ซึ่งสามารถพบได้ในโพรงจมูกและลำคอของคนทั่วไปแต่มักก่อโรคเมื่อร่างกายอ่อนแอหรือในรายที่ภูมิคุ้มกันร่างกายไม่แข็งแรง เช่น ในเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีโรคประจำตัวบางอย่าง
เชื้อแบคทีเรียนิวโมคอคคัสเป็นสาเหตุอันดับหนึ่งของเชื้อที่ทำให้เกิดปอดอักเสบชุมชน โดยผู้ที่มีปอดอักเสบจะมีอาการหอบ เหนื่อย หายใจลำบาก มีไข้สูง หนาวสั่นและไอมีเสมหะ ถ้ามีการติดเชื้อเข้ากระแสเลือดหรือมีการติดเชื้อในเยื่อหุ้มสมองก็จะเรียกว่าเป็น Invasive Pneumoccocal Disease (IPD) ซึ่งจะยิ่งทวีความรุนแรงและเพิ่มอัตราการเสียชีวิตสูงถึง 20% และสูงขึ้นถึง 60% ในผู้สูงอายุ
เชื้อแบคทีเรียนิวโมคอคคัสไม่เพียงก่อโรคในผู้ที่สัมผัสเชื้อเท่านั้น แต่ยังสามารถแพร่กระจายจากคนสู่คนผ่านทางการไอ จาม หรือสัมผัสสารคัดหลั่งได้อีกด้วย
เชื้อแบคทีเรียนิวโมคอคคัสเป็นสาเหตุอันดับหนึ่งของเชื้อที่ทำให้เกิดปอดอักเสบชุมชน โดยผู้ที่มีปอดอักเสบจะมีอาการหอบ เหนื่อย หายใจลำบาก มีไข้สูง หนาวสั่นและไอมีเสมหะ ถ้ามีการติดเชื้อเข้ากระแสเลือดหรือมีการติดเชื้อในเยื่อหุ้มสมองก็จะเรียกว่าเป็น Invasive Pneumoccocal Disease (IPD) ซึ่งจะยิ่งทวีความรุนแรงและเพิ่มอัตราการเสียชีวิตสูงถึง 20% และสูงขึ้นถึง 60% ในผู้สูงอายุ
เชื้อแบคทีเรียนิวโมคอคคัสไม่เพียงก่อโรคในผู้ที่สัมผัสเชื้อเท่านั้น แต่ยังสามารถแพร่กระจายจากคนสู่คนผ่านทางการไอ จาม หรือสัมผัสสารคัดหลั่งได้อีกด้วย
อาการ
วัคซีนป้องกันปอดอักเสบ
Pneumococcal Vaccine
ก่อนหน้านี้ในประเทศไทยจะนิยมการให้วัคซีนป้องกัน IPD ในผู้ใหญ่ เป็นการฉีดเข้ากล้าม 2 เข็ม คือ PCV13 เว้นระยะ 1 ปีแล้วฉีดกระตุ้นด้วย PPSV23
แต่ในปัจจุบันมีวัคซีนรุ่นใหม่คือ PCV20 ให้ด้วยการฉีดเข้ากล้ามเพียง 1 เข็ม ครอบคลุมเชื้อนิวโมคอคคัสชนิด 20 สายพันธุ์
- 1
- 3
- 4
- 5
- 6A
- 6B
- 7F
- 9V
- 14
- 18C
- 19A
- 19F
- 23F
- 8
- 10A
- 11A
- 12F
- 15B
- 22F
- 33F
ประสิทธิภาพของ PCV 20
- PCV20 ครอบคลุมสายพันธุ์ที่ก่อโรคติดเชื้อนิวโมคอคคัสในกระแสเลือด (Invasive Pneumococcal Disease) ได้สูงถึง 86.8% ในกลุ่มอายุตั้งแต่ 61 ปีขึ้นไปและ 83.2% ในทุกช่วงวัย
- PCV20 ครอบคลุมสายพันธุ์ที่ก่อโรคปอดอักเสบจากเชื้อนิวโมคอคคัส (Pneumococcal Pneumonia) ได้สูงถึง 84.9% ในผู้ใหญ่อายุตั้งแต่ 18 ปีขึ้นไป
ข้อบ่งชี้
- เด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี (โดยเฉพาะเด็กที่มีความเสี่ยงสูง)
- ผู้ป่วยที่มีโรคเรื้อรัง เช่น โรคหัวใจ เบาหวาน ไตวายเรื้อรัง ภูมิคุ้มกันบกพร่อง โรคตับแข็ง โรคปอดเรื้อรัง เช่น ถุงลมโป่งพอง
- ผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดเยื่อหุ้มสมองอักเสบ เช่น ผู้ป่วยได้รับการผ่าตัดประสาทหูเทียม
- ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น ผู้ที่ได้รับยากดภูมิ หรือผู้ป่วยมะเร็งของระบบเลือด ผู้ป่วย HIV
- ผู้ที่ไม่มีม้ามหรือม้ามทำงานผิดปกติ
เปรียบเทียบวัคซีน PCV13, PCV20 และ PPSV23
|
คุณสมบัติ
|
PCV13 (Prevnar 13)
ป้องกัน 13 สายพันธุ์
|
PCV20 (Prevnar 20)
ป้องกัน 20 สายพันธุ์
|
PPSV23 (Pneumovax 23)
ป้องกัน 23 สายพันธุ์
|
|---|---|---|---|
|
กระตุ้นภูมิคุ้มกันในเด็กเล็ก
|
|
|
|
|
มีหน่วยความจำภูมิคุ้มกัน
|
|
|
|
|
ป้องกันปอดอักเสบ
|
|
|
|
|
ป้องกันเยื่อหุ้มสมองอักเสบ
|
|
|
|
|
ป้องกันการติดเชื้อในกระแสเลือด
|
|
|
|
|
ใช้แทน PCV13 + PPSV23 ได้
|
|
PCV20 เป็นตัวเลือกที่ดีที่สุดในปัจจุบัน เพราะสามารถใช้แทนทั้ง PCV13 และ PPSV23 ได้ในเข็มเดียว
ข้อดี
- ครอบคลุมสายพันธุ์ก่อโรคได้กว้างขึ้น: PCV20 บรรจุสายพันธุ์ที่พบได้บ่อยและก่อโรครุนแรงในประเทศไทย จึงช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการป้องกันโรค
- เพิ่มการป้องกันโรคปอดบวมและโรคติดเชื้อในกระแสเลือด: ครอบคลุมสายพันธุ์ที่ก่อโรคได้มากกว่า 80%
- เพิ่มความสะดวกด้วยการฉีดเพียง 1 เข็ม: PCV20 เพียง 1 เข็ม ช่วยลดความสับสนของคนไข้ ในเรื่องประวัติการรับวัคซีนและลดค่าใช้จ่ายอื่น ๆ อาทิเช่น ค่าเดินทาง เพราะสามารถรับวัคซีนครบคอร์สภายในครั้งเดียว
- การตอบสนองทางภูมิคุ้มกันที่ดีขึ้น: PCV20 เป็นวัคซีนชนิดคอนจูเกต ซึ่งมีการเพิ่มโปรตีนเข้าไปในโครงสร้างของวัคซีน ทำให้มีการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันที่ดีกว่าวัคซีนชนิดพอลีแซคคาร์ไรด์
- ผู้ที่เคยได้รับวัคซีน PCV13 หรือ PPSV23 ตัวใดตัวหนึ่งมาก่อน สามารถรับ PCV20 เพิ่มได้
หากคุณอยู่ในกลุ่มเสี่ยง แนะนำให้ปรึกษาแพทย์เพื่อพิจารณาฉีดวัคซีน PCV20
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม
คลินิกอายุรกรรม อาคารศูนย์การแพทย์ ชั้น 2 โทร. 02-587-0144 ต่อ 2200
ศูนย์ตรวจสุขภาพ อาคารศูนย์การแพทย์ ชั้น 3 โทร. 02-587-0144 ต่อ 2300
โปรแกรมและแพ็คเกจ
การเสียชีวิตกะทันหันจากโรคหัวใจในนักกีฬาวัยรุ่น
การเสียชีวิตกะทันหันจากโรคหัวใจในนักกีฬาวัยรุ่น
การเสียชีวิตกะทันหันจากโรคหัวใจในนักกีฬาวัยรุ่น
การเสียชีวิตกะทันหันจากโรคหัวใจเป็นภาวะที่หัวใจหยุดเต้นกะทันหันซึ่งเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและไม่คาดคิด การหายใจและการไหลเวียนของเลือดหยุดลงทันที ภายในไม่กี่วินาที ผู้ป่วยจะหมดสติและเสียชีวิต
การเสียชีวิตกะทันหันจากโรคหัวใจในผู้ที่ดูเหมือนมีสุขภาพดีและมีอายุต่ำกว่า 35 ปีนั้นพบได้น้อย โดยพบได้บ่อยในผู้ชายมากกว่าผู้หญิง ส่วนมากเกิดจากโรคหัวใจที่ไม่ได้รับการวินิจฉัย เช่น โรคกล้ามเนื้อหัวใจห้องล่างซ้ายหนาตัวหรือหัวใจเต้นผิดจังหวะ ทางพันธุกรรม ซึ่งอาจทำให้คนหนุ่มสาวเสียชีวิตกะทันหันระหว่างทำกิจกรรมที่ต้องใช้แรง เช่น การแข่งขันกีฬา แต่การเสียชีวิตกะทันหันก็อาจเกิดขึ้นได้แม้ขณะที่พักหลับ
ภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลันพบได้บ่อยเพียงใดในวัยรุ่น
ภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลันส่วนใหญ่มักเกิดขึ้นในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคหัวใจ อย่างไรก็ตามภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลันเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้นๆ ของนักกีฬาวัยรุ่น ในแต่ละปีมีนักกีฬาวัยรุ่นประมาณ 1 ใน 50,000-100,000 คน เสียชีวิตจากภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน
อะไรเป็นสาเหตุของภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลันในวัยรุ่น
การเปลี่ยนแปลงของคลื่นไฟฟ้าหัวใจมักทำให้เกิดภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน การเต้นของหัวใจที่เร็วมากทำให้ห้องหัวใจด้านล่างบีบตัวอย่างรวดเร็วและไม่ประสานกัน หัวใจไม่สามารถสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงร่างกายได้ ภาวะหัวใจห้องล่างเต้นผิดจังหวะเป็นอันตรายถึงชีวิต ภาวะที่หัวใจทำงานหนักเกินไปหรือมีการทำลายเนื้อเยื่อหัวใจอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลันได้
โรคที่อาจเป็นสาเหตุของการเสียชีวิตจากภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลันในวัยรุ่น ได้แก่:
- โรคกล้ามเนื้อหัวใจหนาผิดปกติ ภาวะทางพันธุกรรมนี้เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของการเสียชีวิตจากภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลันในวัยรุ่น การหนาขึ้นนี้ทำให้หัวใจสูบฉีดเลือดได้ยาก
- กลุ่มอาการ QT ยาวแต่กำเนิด ภาวะนี้อาจทำให้หัวใจเต้นเร็วและผิดจังหวะ นำมาซึ่งอาการเป็นลมโดยไม่ทราบสาเหตุและการเสียชีวิตกะทันหัน โดยเฉพาะในคนอายุน้อย
- ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะอื่นๆ เช่น กลุ่มอาการบรูกาดา และกลุ่มอาการวูล์ฟ-พาร์กินสัน-ไวท์
- การถูกกระแทกที่หน้าอกอย่างรุนแรง การบาดเจ็บที่หน้าอกจากของแข็งซึ่งทำให้เกิดการเสียชีวิตจากภาวะหัวใจหยุด เต้นเฉียบพลัน เรียกว่า commotio cordis ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะอาจเกิดขึ้นในนักกีฬาที่ถูกอุปกรณ์กีฬา หรือผู้เล่นคนอื่นกระแทกเข้าที่หน้าอกอย่างแรง
การเสียชีวิตกะทันหันในวัยรุ่นสามารถป้องกันได้หรือไม่
- ควรเล่นกีฬาในศูนย์กีฬามาตรฐานที่มีเครื่องกระตุ้นหัวใจไฟฟ้าอัตโนมัติ (AED) เผื่อเหตุการณ์ฉุกเฉิน หากมีอาการหรือภาวะดังกล่าวข้างต้น
- แนะนำให้เข้ารับการตรวจคัดกรองที่แผนกอายุรกรรมเฉพาะทางโรคหัวใจ เพื่อตรวจหาโรคหัวใจที่อาจทำให้เกิดภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลันได้
ใครควรได้รับการตรวจคัดกรอง
ผู้ที่มีอาการหรือภาวะต่างๆดังต่อไปนี้
- เป็นลม/หมดสติ โดยเฉพาะเมื่อเกิดขึ้นระหว่างทำกิจกรรมหรือออกกำลังกาย
- เจ็บหน้าอก
- มีประวัติครอบครัวเกิดภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน
โปรแกรมและแพ็คเกจ
RSV ไวรัส วายร้าย ในผู้สูงวัย ป้องกันด้วยวัคซีน
RSV ไวรัส วายร้าย ในผู้สูงวัย ป้องกันด้วยวัคซีน
RSV Vaccine
การติดเชื้อไวรัส RSV (Respiratory Syncytial Virus)
RSV เป็นไวรัสที่ทำให้เกิดการติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจทั้งส่วนบนและส่วนล่าง เป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของโรคหลอดลมอักเสบ (Bronchiolitis) และปอดบวม (Pneumonia) โดยเฉพาะในเด็กเล็ก, ผู้สูงอายุ, ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง และผู้ที่มีโรคหัวใจหรือปอด โดยสามารถแพร่กระจายได้ง่ายผ่านการสัมผัสโดยตรงกับสารคัดหลั่งจากทางเดินหายใจ เช่น น้ำมูก น้ำลาย และผ่านละอองฝอยที่เกิดจากการไอหรือจาม
โดยอาการจะคล้ายไข้หวัด เช่น ไอ มีไข้ น้ำมูกไหล เจ็บคอ คัดจมูก อาจมีอาการ อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร ในผู้สูงอายุและผู้ที่มีปัญหาสุขภาพเรื้อรัง อาจเกิดโรคแทรกซ้อนรุนแรง เช่น ปอดบวม ปัจจุบันยังไม่มียาที่สามารถฆ่าไวรัส RSV ได้ การรักษาส่วนใหญ่เป็นการรักษาตามอาการ ถ้ามีอาการรุนแรงอาจด้วยการใช้ยาขยายหลอดลมหรือให้ออกซิเจน รวมถึงเข้ารักษาตัวในโรงพยาบาล
การป้องกันการติดเชื้อ โดยการปฏิบัติเหมือนการป้องกันการติดเชื้อทางเดินหายใจอื่นๆ เช่น การล้างมือบ่อยๆ การสวมหน้ากากอนามัย หลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ป่วยที่มีอาการหวัด การฉีดวัคซีน RSV สำหรับกลุ่มเสี่ยง เช่น ผู้สูงอายุ
วัคซีน RSV
ในอดีต RSV เป็นไวรัสที่ไม่มีวัคซีนในการป้องกัน แต่ในปัจจุบัน มีการวิจัยพัฒนาวัคซีน RSV ขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยในปี ค.ศ.2023 องค์การอาหารและยาของสหรัฐอเมริกา (FDA) ได้อนุมัติวัคซีน RSV ตัวแรกสำหรับผู้สูงอายุและสตรีมีครรภ์ นอกจากนี้ยังมีการพัฒนาวัคซีนเพิ่มเติมและการศึกษาทางคลินิกที่กำลังดำเนินการเพื่อสร้างวัคซีนที่ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพมากขึ้นสำหรับกลุ่มประชากรที่เสี่ยงต่อการติดเชื้อ RSV
ปัจจุบันในโรงพยาบาลบางโพมีวัคซีนที่เป็น Adjuvanted monovalent RSV vaccine (Arexvy) เป็นทางเลือกสำหรับผู้ต้องการรับวัคซีน RSV โดยข้อมูลในปัจจุบันแนะนำให้ฉีดเข้ากล้าม 1 เข็ม โดยไม่ต้องมีการฉีดกระตุ้น
ข้อบ่งชี้
- ผู้มีอายุ 60 ปีขึ้นไป
- ผู้มีอายุ 50-59 ปี แต่มีโรคร่วมที่เป็นปัจจัยเสี่ยงต่อการติดเชื้อรุนแรง เช่น โรคหัวใจ โรคปอดเรื้อรัง เบาหวาน โรคหลอดเลือดสมอง
ประสิทธิภาพ
- ลดอัตราการติดเชื้อ RSV ที่มีอาการได้ 82.6%
- ลดอัตราการเกิดโรคหลอดลมอักเสบและปอดบวมได้ 94.6%
- ลดความรุนแรงของอาการในผู้ที่ติดเชื้อ และลดการรักษาในโรงพยาบาล
- ลดความเสี่ยงในการเกิดโรคแทรกซ้อนที่รุนแรง
ผลข้างเคียง
ผลข้างเคียงทั่วไปที่พบได้บ่อยหลังจากการฉีดวัคซีน ได้แก่ ปวดบริเวณที่ฉีด อ่อนเพลีย ปวดศีรษะ และมีไข้เล็กน้อย โดยส่วนใหญ่เป็นอาการที่ไม่รุนแรงและมักจะหายไปภายในไม่กี่วัน
ข้อห้ามและข้อควรระวัง
ผู้ที่ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยงและประโยชน์ของการรับวัคซีน
- ผู้ที่มีประวัติการแพ้ยาหรือวัคซีนอื่น ๆ หรืออย่างรุนแรงต่อส่วนประกอบใด ๆ ของวัคซีน
- ผู้ที่ป่วยหนักหรือมีไข้สูงควรเลื่อนการรับวัคซีนจนกว่าจะหายดี
- ผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องหรือได้รับการรักษาด้วยยาที่กดระบบภูมิคุ้มกัน
- หญิงตั้งครรภ์และให้นมบุตร
การดูแลหลังการรับวัคซีน
- ควรติดตามอาการของตัวเอง หากมีอาการแพ้อย่างรุนแรง เช่น หายใจลำบาก บวมที่หน้าและคอ หรือลมพิษ ควรรีบไปพบแพทย์ทันที
- ควรพักผ่อนและดื่มน้ำมากๆ เพื่อช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวเร็วขึ้น
สรุป
วัคซีนมีข้อห้ามและข้อควรระวังบางประการที่ผู้รับวัคซีนควรทราบ การปรึกษาแพทย์หรือผู้ให้บริการสุขภาพก่อนการรับวัคซีนเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อให้แน่ใจว่าการรับวัคซีนเป็นไปอย่างปลอดภัยและมีประสิทธิภาพในการป้องกันการติดเชื้อไวรัส RSV
นพ.ณัฐพงศ์ วิบูลย์ศิริชัย
อายุรแพทย์โรคระบบการหายใจและภาวะวิกฤตโรคระบบการหายใจ
คลินิกอายุรกรรม
โทร. 02-587-0144 ต่อ 2300
โปรแกรมและแพ็คเกจ
บุหรี่ไฟฟ้า
บุหรี่ไฟฟ้า
31 พฤษภาคม วันงดสูบบุหรี่โลก
บุหรี่ไฟฟ้า
เป็นอุปกรณ์ที่ประชาชนทั่วโลกรู้จักมากขึ้นและมีการใช้มากในปัจจุบันรวมถึงในประเทศไทย ซึ่งนับวันบุหรี่ไฟฟ้าจะเป็นที่นิยมมากขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่มคนทำงาน เยาวชน และกลุ่มนักเรียน เนื่องจากมีการหาชื้อได้ง่าย ประกอบกับสื่อ Social ในปัจจุบันที่รวดเร็ว ง่ายต่อการเข้าถึง ซึ่งแม้ว่าจะมีผลกระทบต่อสุขภาพ และผิดกฎหมายแล้วก็ตาม
บุหรี่ไฟฟ้า (Electric cigarette) เป็นผลิตภัณฑ์ยาสูบชนิดใหม่ สูบด้วยการใช้อุปกรณ์ที่ใช้พลังงานจากแบตเตอรี่ สารนิโคตินเหลว ที่สกัดจากใบยาสูบในบุหรี่ไฟฟ้าจะระเหยด้วยความร้อนจากไฟฟ้าเข้าสู่ร่างกาย โดยไม่มีควันจากกระบวนการเผาไหม้เหมือนบุหรี่ทั่วไป เมื่อสูบน้ำยาในบุหรี่ไฟฟ้าจะถูกทำให้สารเคมีกลายเป็นละอองไอ เป็นอันตรายต่อผู้สูบและคนรอบข้าง ซึ่งน้ำยาในบุหรี่ไฟฟ้าประกอบไปด้วย
- สารนิโคติน ซึ่งเป็นสารเสพติดที่มีผลเสียต่อสุขภาพ หลายระบบ
- สารประกอบอันตราย นิกเกิล ดีบุก ตะกั่ว สารหนู ฟอร์มัลดีไฮด์ เบนซีน ซึ่งอาจก่อมะเร็ง
- โพรพิลีนไกลคอล ระคายเคืองตา ทางเดินหายใจ ทำให้ไอ ปวดหัว คลื่นไส้อาเจียน
- กลีเซอรีน เมื่อผสมกับโพรพิลีนไกลคอล ยิ่งทำให้ไอ หลอดลมตีบ หอบเหนื่อย
- สารประกอบอินทรีย์ระเหยง่าย
- สารปรุงแต่งกลิ่น รส และอื่น ๆ บางตัวอาจทำให้ปอดอักเสบรุนแรง อาทิ วิตามินอี อะซิเตท
โทษของบุหรี่ไฟฟ้า มีปริมาณนิโคตินเท่ากับบุหรี่ทั่วไป จำนวน 20 มวน และสารนิโคตินที่ก่อให้เกิดโทษต่อร่างกาย อนุภาคขนาดเล็กกว่า pm 2.5 คือประมาณ 1.0 ไมครอน ไอระเหยจากบุหรี่ไฟฟ้ามีขนาดเล็กกว่าบุหรี่ธรรมดาจึงถูกสูดเข้าไปในปอดได้ลึกกว่า จับเนื้อเยื่อปอดและดูดซึมเข้ากระแสเลือดได้เร็ว ยากที่ร่างกายจะขับออกมาได้หมด
- ระบบการหายใจ เกิดการระคายเคือง ไอ เหนื่อยง่าย ทำให้โรคหืดและภูมิแพ้กำเริบ โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง หลอดลมอักเสบ โรคมะเร็งปอด
- ระบบหลอดเลือดและหัวใจ ภาวะหลอดเลือดแข็ง โรคหลอดเลือดหัวใจ จังหวะการเต้นของหัวใจผิดปกติ ความดันโลหิตเพิ่มขึ้น ทำให้หยุดหายใจ หัวใจหยุดเต้นและเสียชีวิต
- ระบบประสาทและสมอง เซลล์สมองถูกทำลาย อาจทำให้เกิดอาการวิงเวียนศีรษะ ปวดศีรษะ นอนไม่หลับ ส่งผลถึงการพัฒนาของระบบประสาทและสมอง ส่งผลต่อการเรียนรู้ สมาธิ ทำให้ความจำ การคิดวิเคราะห์ เรียนหนังสือไม่รู้เรื่อง การควบคุมอารมณ์ และเสี่ยงมีภาวะโรคซึมเศร้า ซึ่งปกติสมองจะพัฒนา เต็มที่ประมาณอายุ 25 ปี เพิ่มความเสี่ยงการติดยาเสพติดอื่น ๆ
- ระบบทางเดินอาหาร ทำให้เกิดแผลในกระเพาะ คลื่นไส้ อาหารไม่ย่อย กรดไหลย้อนและอาจนำไปสู่โรคมะเร็ง
- ผู้ที่สัมผัสสารพิษที่ตกค้างจากควันบุหรี่ไฟฟ้า หรือที่เรียกว่า “บุหรี่มือสาม” อาจเกิดอาการผิวหนังอักเสบ
บุหรี่ไฟฟ้ากับอาการที่ควรไปพบแพทย์
- อาการไข้ หนาวสั่น
- ไอ เหนื่อยง่าย
- หายใจลำบาก หายใจสั้น หายใจไม่อิ่ม หายใจไม่สะดวก
- แน่นหน้าอก
- ปวดเมื่อยตามตัว
- อาการทางระบบทางเดินอาหาร เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย
- หากเกิดอาการเหล่านี้ขึ้น ผู้ที่มีโรคที่เกี่ยวกับปอดอยู่ก่อนแล้ว เช่น โรคหืด หรือปอดอุดกั้นเรื้อรัง
เมื่อวันที่ 26 กันยายน พ.ศ. 2566 องค์การอนามัยโลกได้เผยแพร่เอกสารแนวทางใหม่ 2 ฉบับ ได้แก่ “คู่มือสำหรับโรงเรียนปลอดนิโคตินและยาสูบ” และ “ชุดเครื่องมือสำหรับโรงเรียนปลอดนิโคตินและยาสูบ” เพื่อช่วยปกป้องสุขภาพของเด็กนักเรียนก่อนจะเปิดเทอมในหลายประเทศ
4 วิธีในการส่งเสริมสภาพแวดล้อมที่ปราศจากนิโคตินและยาสูบสำหรับเยาวชน
- ห้ามใช้ผลิตภัณฑ์นิโคตินและยาสูบในบริเวณโรงเรียน
- ห้ามขายผลิตภัณฑ์นิโคตินและยาสูบใกล้โรงเรียน
- ห้ามโฆษณาทั้งทางตรงและทางอ้อมและห้ามส่งเสริมผลิตภัณฑ์นิโคตินและยาสูบใกล้โรงเรียน
- ปฏิเสธการสนับสนุนหรือการมีส่วนร่วมกับอุตสาหกรรมยาสูบและนิโคติน
ปัจจุบัน “บุหรี่ไฟฟ้ามุ่งเป้าไปที่เด็กผ่านสื่อโซเชียลมีเดียและผู้ที่มีผู้ติดตามจำนวนมากบนสื่อเหล่านั้น บุหรี่ไฟฟ้ามีรสชาติอย่างน้อยกว่า 16,000 รสชาติ บุหรี่ไฟฟ้าบางส่วนใช้ตัวการ์ตูนและมีดีไซน์เก๋ไก๋ดึงดูดใจคนรุ่นใหม่ สถิติการใช้บุหรี่ไฟฟ้าในเด็กและเยาวชนนั้นเพิ่มขึ้นอย่างน่าตกใจ โดยพบว่าอัตราการใช้บุหรี่ไฟฟ้าในเด็กนั้นสูงเกินกว่าผู้ใหญ่ในหลายประเทศ” ดังนั้น ผู้ปกครองและโรงเรียน ควรหมั่นสอดส่องดูแล ควรเฝ้าระวังพฤติกรรมของเด็กอย่างใกล้ชิด พูดคุย เปิดใจรับฟัง รวมถึงเตือนถึงโทษภัยจากบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้า สร้างความผูกพันและเป็นตัวอย่างที่ดี สร้างพื้นที่ปลอดบุหรี่ภายในบ้านและไปในสถานที่ปลอดบุหรี่
ที่มา:
กรมการแพทย์ โดยสถาบันโรคทรวงอก - บุหรี่ไฟฟ้า อันตรายพิษร้ายต่อสุขภาพ
มูลนิธิรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ - อันตรายจากบุหรี่
กรมประชาสัมพันธ์ - “สูบบุหรี่ไฟฟ้า” อันตราย เสี่ยงเป็นโรคปอดอักเสบรุนแรง
โรงพยาบาลจุฬาภรณ์ - บุหรี่ไฟฟ้า อันตราย..แม้ไร้ควัน
โปรแกรมและแพ็คเกจ
โรคสุดฮิตคุกคามชีวิตคนทำงาน ที่ควรระวัง
โรคสุดฮิตคุกคามชีวิตคนทำงาน ที่ควรระวัง
วัยทำงาน
วัยทำงาน คือ ช่วงอายุ 18-59 ปี กลุ่มคนเหล่านี้จะให้เวลากับการทำงาน 1 ใน 3 ของแต่ละวันคือ ประมาณ 8 ชั่วโมงต่อวัน วัยนี้หลายคนทำงานหนัก เนื่องจากภาระงานติดพันหรือด้วยปัจจัยทางเศรษฐกิจ ทำให้ต้องทำงานเกินเวลา ส่งผลให้ไม่มีเวลาที่จะดูแลสุขภาพของตนเองอย่างเหมาะสม พักผ่อนน้อย กินอาหารไม่มีประโยชน์ และขาดการออกกำลังกาย ก่อให้เกิดปัญหาสุขภาพต่างๆ ดังนั้นการดูแลสร้างเสริมสุขภาพจึงเป็นสิ่งสำคัญ
โรควัยทำงาน หมายถึง สภาวะที่เกิดขึ้นจากการทำงานอย่างต่อเนื่องนานๆ โดยเฉพาะงานที่ต้องนั่งหรือยืนอยู่เป็นเวลานานๆ หรือทำงานที่ต้องใช้แรงงานหนัก ซึ่งหลายประเภท โดยอาการและผลกระทบต่อร่างกายและจิตใจขึ้นอยู่กับลักษณะของงานและวิถีชีวิตของแต่ละบุคคล ดังนี้
-
อาการปวดเรื้อรัง
ออฟฟิศซินโดรม โรคที่เกิดจากการนั่งทำงานท่าเดิมๆ เป็นเวลานาน ทำให้เกิดอาการปวดกล้ามเนื้อส่วนต่างๆ ในร่างกาย เช่น ปวดหลัง ปวดข้อ ปวดคอ รวมถึงอาการเจ็บปวดจากการใช้กล้ามเนื้อมากเกินไป เช่น อ่อนเพลีย อ่อนแรง คลื่นไส้ หรือหมดแรงงาน -
อาการสำหรับสุขภาพจิต
ความเครียดสะสม วิตกแห่งอารมณ์ ภาวะซึมเศร้า สาเหตุส่วนใหญ่มาจากการทำงาน อาจเกิดจากความเครียดในการทำงาน รวมถึงความกดดันในเรื่องต่างๆ ด้านจิตใจหรือความเปลี่ยนแปลงบางอย่างที่มีผลต่อจิตใจอย่างรุนแรง ก็ทำให้มีแนวโน้มที่จะเกิดอาการซึมเศร้าได้ง่าย -
อาการที่เกิดกับสายตาและการมองเห็น
หรือใช้สายตามองจอคอมพิวเตอร์นานๆ ทำให้มีผลต่อดวงตา แสบตา ไม่สบายตา เกิดอาการระคายเคืองตา เจ็บตา ตาพร่าจากการจ้องมองที่ไม่ค่อยกระพริบตา เป็นผลให้มีอาการตาแห้ง -
อาการทางสมอง
ไมเกรน บ้านหมุน สมองเสื่อม อัลไซเมอร์ เป็นโรคใกล้ตัวคนวัยทำงาน มีความเครียดเป็นสาเหตุหลัก เนื่องจากสมองเป็นศูนย์กลางที่ควบคุมการทำงานของร่างกายทุกส่วน เมื่อระบบประสาทและสมองมีปัญหา ก็จะส่งผลต่อระบบอื่น ๆ ในร่างกายด้วยเช่นกัน มักมีอาการตาพร่า กล้ามเนื้ออ่อนแรง การคิด การทำ การพูด การทรงตัวผิดปกติ หากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที ก็จะทำให้พิการได้ -
อาการเกี่ยวกับทางเดินอาหาร
กรดไหลย้อน กระเพาะอาหารอักเสบ
โรคที่เกิดจากพฤติกรรมการรับประทานอาหารไม่ตรงเวลา หรือเคี้ยวอาหารไม่ละเอียด ผลระยะยาวของโรคนี้ อาจนำพาไปสู่การเกิดมะเร็งได้ -
อาการเกี่ยวกับทางเดินปัสสาวะ
กระเพาะปัสสาวะอักเสบ โรคที่เกิดจากการอั้นปัสสาวะเป็นเวลานาน เนื่องจากการนั่งทำงานเป็นเวลานาน ส่วนใหญ่เกิดในผู้หญิง
จากรายงานสุขภาพคนไทย 2566 พบว่าคนไทยวัยทำงานมีพฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพดังนี้
- การสูบบุหรี่
- 1 ใน 5 คนวัยทำงาน สูบบุหรี่ทุกวัน
- กลุ่มลูกจ้างเอกชน และผู้ทำงานส่วนตัว มีอัตราการสูบบุหรี่ทุกวันสูงที่สุด
- การสูบบุหรี่เพิ่มความเสี่ยงต่อโรค NCDs เช่น โรคหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง โรคมะเร็งปอด โรคถุงลมปอดอุดกั้นเรื้อรัง
- การบริโภคแอลกอฮอล์
- 1 ใน 4 คนวัยทำงาน ดื่มแอลกอฮอล์ทุกสัปดาห์
- กลุ่มนายจ้าง ดื่มแอลกอฮอล์ทุกวันสูงที่สุด
- การดื่มแอลกอฮอล์เพิ่มความเสี่ยงต่อโรค NCDs เช่น โรคตับ โรคหัวใจ โรคมะเร็ง
- การบริโภคอาหาร
- คนวัยทำงาน กินอาหารที่มีรสหวาน มัน เค็ม สูง
- แหล่งอาหารหลักมาจากแป้งขัดขาว น้ำตาล และไขมันอิ่มตัว
- การกินอาหารที่ไม่ดีต่อสุขภาพ เพิ่มความเสี่ยงต่อโรค NCDs เช่น โรคอ้วน โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ
- กิจกรรมทางกายไม่เพียงพอ
- คนวัยทำงาน กว่า 80% มีกิจกรรมทางกายไม่เพียงพอ
- ขาดการออกกำลังกายเป็นประจำ
- การไม่ออกกำลังกาย เพิ่มความเสี่ยงต่อโรค NCDs เช่น โรคอ้วน โรคหัวใจ โรคเบาหวาน โรคกระดูกพรุน
การรักษาและการป้องกัน
การรักษาโรควัยทำงานมักเน้นการป้องกันและการบริหารจัดการอาการ รวมถึงการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการทำงานและการพักผ่อน การออกกำลังกายและการดูแลสุขภาพที่ดี เช่น การฝึกหัดการทำงานโดยไม่กดดันตัวเองมากเกินไป การนั่งหรือยืนในท่าที่ถูกต้อง เพื่อลดการกดทับบริเวณต่างๆ ของร่างกาย การควบคุมน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์สมส่วน และการดูแลสุขภาพจิตอย่างเหมาะสม เพื่อช่วยลดความเสี่ยงในการเป็นโรควัยทำงานและเพื่อรักษาสุขภาพที่ดีในระยะยาว
การปรับตัวเพื่อลดความเสี่ยงในการเป็นโรควัยทำงานและการบริหารจัดการอาการอาจประกอบด้วยวิธีต่อไปนี้
- การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการทำงาน
- ให้ความสำคัญกับการใช้ท่าทางที่ถูกต้องในการทำงาน เช่น การนั่งหรือยืนในท่าที่สมบูรณ์แบบ เพื่อลดการกดทับบริเวณต่างๆ ของร่างกาย
- มีการพักผ่อนที่เพียงพอระหว่างการทำงาน เพื่อให้ร่างกายมีโอกาสในการฟื้นตัว
- ป้องกันการทำงานนานเกินไปโดยการแบ่งงานหรือการใช้ช่วงเวลาพักที่เหมาะสม กรณีใช้คอมพิวเตอร์ให้หลับตาทุก 10 นาทีต่อการทำงาน 1 ชั่วโมง หรือพักทุก 15 นาทีต่อการทำงานต่อเนื่อง 2 ชั่วโมง
- การออกกำลังกายและการดูแลสุขภาพ
- มีการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ เพื่อเสริมสร้างกล้ามเนื้อและรักษาสุขภาพของร่างกาย
- ให้ความสำคัญกับการบริหารจัดการน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม
- รักษาการรับประทานอาหารที่มีคุณค่าโภชนาการเพียงพอ และหลีกเลี่ยงการบริโภคอาหารที่มีส่วนผสมที่ไม่ดีต่อสุขภาพ เช่น อาหารไม่สุขภาพ อาหารเสริมที่ไม่จำเป็น
- การบริหารจัดการสุขภาพจิต
- ให้ตัวเองเวลาในการพักผ่อนและทำกิจกรรมที่ช่วยในการผ่อนคลาย เช่น การทำโยคะ การฝึกสติ หรือการอ่านหนังสือ
- พูดคุยกับคนที่ไว้วางใจหรือคนที่สามารถให้การสนับสนุนที่ดีต่อสุขภาพจิต
- หากมีปัญหาทางจิตใจที่รุนแรง ควรพบประสบการณ์อาจารย์หรือนักจิตวิทยาเพื่อคำปรึกษาและการรักษา
- การใช้เครื่องมือช่วย
- ใช้เครื่องมือที่ช่วยลดการบริโภคแรงงาน และลดการทำงานที่ต้องใช้แรงมาก เช่น รถเข็นของหนัก เก้าอี้ที่สามารถปรับระดับได้ เป็นต้น
- ใช้เครื่องมือที่ช่วยในการป้องกันอันตรายในการทำงาน เช่น หูฟังป้องกันเสียงดัง หรือหน้ากากป้องกันฝุ่น
- ไม่ควรใช้คอมพิวเตอร์ต่อเนื่องเป็นระยะเวลานานๆ ควรจัดสถานที่ตั้งคอมพิวเตอร์ในที่ที่มีแสงสว่างพอเหมาะ โดยเฉพาะจอภาพ แป้นพิมพ์ และที่วางเอกสาร เป็นต้น จะช่วยให้สบายตา หรืออาจใช้หลอดไฟโซเดียมเพื่อให้แสงสว่าง ใช้แผ่นกรองแสงเพื่อลดแสงจ้าและแสงสะท้อน จะช่วยลดความล้าของสายตาลงได้
การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและการใช้เครื่องมือช่วยนี้จะช่วยลดความเสี่ยงในการเป็นโรควัยทำงานและช่วยให้ร่างกายและจิตใจมีสุขภาพดีในระยะยาว
โปรแกรมและแพ็คเกจ
พิษจากสารแคดเมียม
พิษจากสารแคดเมียม
พิษจากสารแคดเมียม
แคดเมียมมีสูตรทางเคมีคือ Cd เป็นโลหะหนักชนิดหนึ่งที่มักพบตามธรรมชาติ มีสีเงินขาว แวววาวเป็นสีน้ำเงินจางๆ ไม่มีกลิ่น มีลักษณะเนื้ออ่อน สามารถบิดโค้งงอได้และถูกตัดได้ง่ายด้วยมีด มักอยู่ในรูปแท่ง แผ่น เส้น ลวด หรือเป็นผงเม็ดเล็กๆ สามารถทำปฏิกิริยาเคมีอย่างรุนแรงกว่าสารที่ให้ออกซิเจน เนื่องจากแคดเมียมทนทานต่อการสึกกร่อนได้เป็นอย่างดี จึงนำไปฉาบผิวโลหะต่างๆ ในทางอุตสาหกรรม หรือเกิดจากกิจกรรมของมนุษย์ เช่น ในการทำ อุตสาหกรรมเหมือง แร่ เชื่อมโลหะ โซล่าเซลล์ รวมถึงยังใช้เป็นขั้วไฟฟ้าในแบตเตอรี่ชนิดที่เติมประจุใหม่ได้อีกด้วย
การปนเปื้อนจากโลหะหนักรวมถึงแคดเมียมนับเป็นปัญหาสำคัญต่อสิ่งแวดล้อม และอาจมีการถ่ายทอดไปสู่ห่วงโซ่อาหาร สะสมอยู่ในสิ่งมีชีวิต ไม่ว่าจะเป็นพืชและสัตว์ ซึ่งจะนำมาสู่คนและเกิดอันตรายต่อผู้ที่ได้รับขึ้นได้ แคดเมียมเป็นโลหะหนักที่ไม่ละลายนํ้า ทั้งยังมีจุดเดือด (765 องศาเซลเซียส) และจุดละลาย (321 องศาเซลเซียส) สูงมาก หากได้รับเข้าสู่ร่างกายเกิดอันตรายต่ออวัยวะเป้าหมาย คือ ตา ผิวหนังและเยื่อบุสัมผัส ระบบทางเดินหายใจ/ทางเดินอาหาร/ทางเดินปัสสาวะ ไตและกระดูก
อาการ
อาการของการเกิดพิษขึ้นอยู่กับปริมาณที่ได้รับ ทางที่ได้รับ และระยะเวลาที่ได้รับเข้าสู่ร่างกาย แบ่งเป็น
- อาการพิษเฉียบพลัน
- ได้รับโดยการสูดดมไอของแคดเมียมออกไซด์: ทำให้เกิดมีอาการไข้ ไอ หนาวสั่น หายใจเสียงวี๊ด เจ็บหน้าอก ปวดเมื่อยตามตัว เจ็บคอ มักเกิดภายใน 4-24 ชั่วโมง หลังการสูดดมไอแคดเมียม ในรายที่รุนแรงอาจมีภาวะปอดอักเสบและระบบทางเดินหายใจล้มเหลว
- ได้รับโดยการกินเกลือแคดเมียม: ทำให้มีอาการปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน ถ่ายอุจจาระเหลว ในรายที่กินปริมาณมาก อาจมีเลือดออกจากทางเดินอาหาร ช็อค ไตวายได้
- การสัมผัสเกลือแคดเมียมทางผิวหนัง ตา และเยื่อบุ: ทำให้มีอาการระคายเคืองต่อผิวหนัง ตา และเยื่อบุที่สัมผัส หากสัมผัสไอร้อนหรือแคดเมียมเหลว ทำให้เกิดการไหม้บริเวณที่สัมผัสได้
- อาการพิษระยะยาว - เมื่อได้รับแคดเมียมติดต่อเป็นระยะยาวนาน
- ได้รับทางการหายใจ: อาจทำ ให้มีพังผืดในปอด ถุงลมโป่งพอง และสัมพันธ์กับการเกิดมะเร็งปอด
- ได้รับทั้งการกินและการหายใจ: อาจทำให้เกิดความผิดปกติที่ไต ได้แก่ มีการรั่วของโปรตีน นํ้าตาล แคลเซียมและฟอสเฟตทางปัสสาวะ มีนิ่วในทางเดินปัสสาวะ และไตวายเรื้อรัง
นอกจากนี้ยังทำให้เกิดกระดูกคดงอ หักง่าย และมีอาการปวดรุนแรง ที่รู้จักในชื่อ "โรคอิไต-อิไต" ซึ่งพบในผู้ป่วยที่บริโภคอาหารและนํ้าที่ปนเปื้อนเป็นเวลานาน โดยเฉพาะข้าวที่ปลูกในบริเวณที่มีการปนเปื้อนแคดเมียม ปริมาณมากในนํ้า และดิน สำหรับการก่อมะเร็งนั้น แคดเมียมเพิ่มความเสี่ยงการเกิดมะเร็งปอด มะเร็งไตและมะเร็งต่อมลูกหมาก
การรักษา
เน้นการรักษาตามอาการและการรักษาแบบประคับประคอง ยังไม่มีการรักษาหรือยาต้านพิษจำเพาะ
ยาที่ใช้ขับโลหะหนักที่มีในปัจจุบันยังไม่มีการศึกษายืนยันว่ามีประโยชน์ในการรักษาพิษจากแคดเมียม
ดังนั้นการป้องกันและลดการสัมผัส จึงเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุด
ยาที่ใช้ขับโลหะหนักที่มีในปัจจุบันยังไม่มีการศึกษายืนยันว่ามีประโยชน์ในการรักษาพิษจากแคดเมียม
ดังนั้นการป้องกันและลดการสัมผัส จึงเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุด
การตรวจหาสารแคดเมียมในร่างกาย 2 วิธี ทั้งนี้มีความแตกต่างในเรื่องระยะเวลาการสัมผัส
1. การตรวจแคดเมียมในเลือด (Cadmium in Blood) สามารถใช้ตรวจเพื่อประเมินการสัมผัสระยะสั้น (Short Term Exposure) ได้ดีกว่า
2. การตรวจแคคเมียมในปัสสาวะ (Cadmium in Urine) เหมาะสำหรับตรวจประเมินผู้ที่สัมผัสอย่างต่อเนื่องในระยะยาว (Long Term Exposure)
ทั้งนี้ทั้ง 2 แบบยังคงต้องมีการประเมินควบคู่กับผลพยาธิสภาพทั่วไปประกอบด้วยทั้งการประเมินโดยแพทย์
บริการตรวจหาสารแคคเมี่ยมในร่างกาย
- รอผล 10 วัน 600 บาท
- รอผล 3 วัน 800 บาท
- ไม่รวมค่าแพทย์และค่าบริการ
ศูนย์พิษวิทยา คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
ศูนย์เรียนรู้สุขภาวะ สสส.
รู้จักแคดเมียม โลหะพิษอันตราย สาเหตุ “โรคอิไตอิไต” และโรคมะเร็ง
โปรแกรมและแพ็คเกจ
5 ขั้นตอน ในการเลือกทานอาหารต้านทานหวัด
กินอาหารอย่างไร ช่วยต้านหวัด
เมื่อย่างเข้าสู่ฤดูฝน อากาศเปลี่ยนแปลงภูมิต้านทานต่ำ อาจนำมาสู่โรคหวัดได้ ดังนั้นการเลือกรับประทานอาหารที่ดี จะช่วยสริมสร้างภูมิคุ้มกันและป้องกันหวัดได้ หากเริ่มมีอาการเจ็บคอ มีน้ำมูก หายใจไม่ออก อาจมีอาการคันคอร่วมด้วย อาการเหล่านี้เป็นสิ่งที่จะบอกเราว่าร่างกายกำลังปรับตัวเข้าสู่สภาพอากาศใหม่ ทำให้มีผลข้างเคียงดังกล่าว ซึ่งสามารถป้องกันได้ ด้วยการเตรียมร่างกายให้พร้อม โดยรับประทานอาหารที่มีประโยชน์และมีฤทธิ์กระตุ้นภูมิคุ้มกันให้ร่างกายแข็งแรง
ง่ายๆ 5 ขั้นตอน ในการเลือกทานอาหารต้านทานหวัด
1. รับประทานผัก ผลไม้หลากสี
ผักต่างๆ เช่น มันเทศ แครอท ผักโขม และบีทรูทนั้นอุดมไปด้วยเบต้าแคโรทีนซึ่งจำเป็นต่อร่างกายของเรา วิตามินเอช่วยเสริมสร้างภูมิต้านทาน ลดความเจ็บป่วย ป้องกันการติดเชื้อได้
2. เพิ่มกระเทียมหรือหัวหอมในมื้ออาหาร
ผักตระกูลนี้ มีสารอะลิซิน ซึ่งเป็นสารต้านอนุมูลอิสระที่สำคัญกับร่างกาย ช่วยป้องกันการติดเชื้อแบคทีเรียและไวรัส ยังช่วยสุขภาพทางเดินอาหารที่ดีในมีพรีไบโอติก โดยเสริมการเจริญเติบโตของแบคทีเรียที่ดีต่อสุขภาพ
3. ทานวิตามินซีให้เพียงพอ
วิตามินซีที่เข้มข้นเป็นพิเศษได้การยอมรับว่าเป็นยาป้องกันไข้หวัดทั่วไปมาเป็นเวลานาน การรับประทานผักและผลไม้ปริมาณมากทุกวันควรให้วิตามินซีเพียงพอแก่การทำงานของระบบภูมิคุ้มกันที่แข็งแรง ได้แก่ ผักใบเขียวเข้ม เช่น ผักโขม บรอกโคลี ถั่วลันเตา กีวี มะระกอ ฝรั่ง และผลไม้รสเปรี้ยว
4. การทานข้าวโอ้ตและธัญพืชต่าง ๆ
ธัญพืชต่างๆ เช่น ข้าวโอ๊ตและข้าวบาร์เลย์อุดมไปด้วยไฟเบอร์ที่ละลายน้ำได้ที่เรียกว่าเบต้ากลูแคน ซึ่งนอกจากจะทำให้เราอิ่มแล้ว ยังมีผลช่วยปรับภูมิคุ้มกัน - เพิ่มจำนวนและการทำงานของเซลล์เสริมสร้างภูมิคุ้มกันในร่างกาย
5. การรับประทานเนื้อสัตว์ที่มีแร่ธาตุสังกะสี (Zinc, Zn)
อาหารที่มีกลุ่มโปรตีนสูงๆ เช่น หอยนางรม เนื้อไก่ ไข่แดง เนื้อหมู อาหารทะเล เช่น กุ้ง ปู หอย โดยเฉพาะหอยนางรม จะพบสังกะสีมากที่สุด แร่ธาตุสังกะสีช่วยเพิ่มภูมิต้านทาน และช่วยลดการอักเสบ ลดระยะการเจ็บป่วยได้
อ้างอิง
ด้วยความห่วงใย โภชนาการ โรงพยาบาลบางโพ
CR. กรมอนามัย สำนักโภชนาการ
โปรแกรมและแพ็คเกจ