โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) รู้เร็ว รักษาไว ลดความพิการ
โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) รู้เร็ว รักษาไว ลดความพิการ
โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) เป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่เกิดจากการ ที่สมองได้รับเลือดไปเลี้ยงไม่เพียงพอ หรือมีเลือดออกในสมอง ส่งผลให้เซลล์สมองถูกทำลาย หากได้รับการรักษาอย่างรวดเร็ว จะช่วยลดความพิการและเพิ่มโอกาสในการฟื้นตัวได้
โรคหลอดเลือดสมองแบ่งออกเป็น 2 ชนิด
1. โรคหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน (Ischemic Stroke)
เป็นชนิดที่พบได้บ่อยที่สุด เกิดจากหลอดเลือดแดงที่ไปเลี้ยงสมองตีบหรืออุดตัน ทำให้เลือดไม่สามารถไปเลี้ยงสมองได้เพียงพอ
ปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญ ได้แก่
- ความดันโลหิตสูง
- โรคเบาหวาน
- ไขมันในเลือดสูง
- โรคหัวใจ เช่น ภาวะหัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว (Atrial fibrillation)
- การสูบบุหรี่
- การดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณมาก
- ภาวะอ้วนและการขาดการออกกำลังกาย
2. โรคหลอดเลือดสมองแตก (Hemorrhagic Stroke)
เกิดจากหลอดเลือดในสมองแตก ทำให้มีเลือดออกในเนื้อสมองหรือรอบสมอง
สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่
- ความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้
- ความผิดปกติของหลอดเลือดสมอง
- การบาดเจ็บบริเวณศีรษะ
- โรคหัวใจ เช่น ภาวะหัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว (Atrial fibrillation)
- การสูบบุหรี่
- การดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณมาก
- ภาวะอ้วนและการขาดการออกกำลังกาย
อาการเตือนโรคหลอดเลือดสมอง สามารถสังเกตได้ด้วยหลัก BE FAST
-
- B – Balance : เดินเซ ทรงตัวลำบาก เวียนศีรษะเฉียบพลัน
- E – Eyes : ตามัว มองเห็นภาพซ้อน หรือสูญเสียการมองเห็นเฉียบพลัน
- F – Face : หน้าเบี้ยว มุมปากตก
- A – Arm : แขนหรือขาอ่อนแรง ชาครึ่งซีก
- S – Speech : พูดไม่ชัด พูดไม่ออก หรือพูดไม่รู้เรื่อง
- T – Time : หากมีอาการดังกล่าว ให้รีบไปโรงพยาบาลหรือโทร 1669 ทันที พร้อมจดจำเวลาที่เริ่มมีอาการ เพราะมีผลต่อการรักษา
ทุกนาทีที่ล่าช้า เซลล์สมองจำนวนมากจะสูญเสียไป การรักษาโดยเร็วที่สุดจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง
การวินิจฉัย
- การซักประวัติและการตรวจร่างกาย
- การทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ CT brain
- การทำคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า MRI brain
- การฉีดสารทึบรังสีเพื่อดูความผิดปกติของหลอดเลือด Cerebral Angiography
- การตรวจดูการตีบตันของระบบไหลเวียนเลือด Carotid Ultrasond
แนวทางการรักษาขึ้นอยู่กับชนิดของโรคหลอดเลือดสมอง
โรคหลอดเลือดสมองตีบ
- ยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำ (Intravenous thrombolysis; rtPA หรือ Tenecteplase ในผู้ป่วยที่เหมาะสม)
โดยควรได้รับภายใน 4.5 ชั่วโมง นับจากเริ่มมีอาการ - การรักษาด้วยการใส่สายสวนเพื่อดึงลิ่มเลือด (Mechanical Thrombectomy)
สำหรับผู้ป่วยที่มีการอุดตันของหลอดเลือดขนาดใหญ่ ซึ่งอาจทำได้ภายใน 24 ชั่วโมง ในผู้ป่วยที่ผ่านเกณฑ์การคัดเลือก - ยาต้านเกล็ดเลือด เช่น Aspirin สำหรับผู้ป่วยที่เหมาะสม
โรคหลอดเลือดสมองแตก การรักษาประกอบด้วย
- การควบคุมความดันโลหิต
- การลดความดันกระโหลกศีรษะ
- การผ่าตัดในผู้ป่วยเมื่อมีข้อบ่งชี้
การป้องกันโรคหลอดเลือดสมอง
การควบคุมปัจจัยเสี่ยงสามารถลดโอกาสเกิดโรคได้อย่างมาก
- การควบคุมความดันโลหิต
- การควบคุมน้ำตาลและไขมัน
- การเลือกรับประทานอาหาร
- การออกกำลังกายสม่ำเสมอ
- การควบคุมน้ำหนัก
- หลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์และการสูบบุหรี่
หากสงสัยว่าเป็นโรคหลอดเลือดสมอง อย่ารอดูอาการ
หากพบอาการตามหลัก BE FAST ควรรีบโทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลที่มีศักยภาพในการรักษาโรคหลอดเลือดสมองโดยเร็วที่สุด เพราะ “เวลา คือ สมอง (Time is Brain)” การได้รับการรักษาอย่างทันท่วงทีสามารถช่วยลด ความพิการ เพิ่มโอกาสในการฟื้นตัว และช่วยรักษาชีวิตของผู้ป่วยได้อย่างมีประสิทธิภาพ



